تحلیل کمی الزامات تحقق‌پذیری فضاهای عمومی شهری شادی‌محور و تأثیر آن بر نشاط اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

2 دانشیار گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

10.30480/agm.2026.6271.1057

چکیده

شادی و نشاط اجتماعی شهری فراتر از یک احساس فردی، برآیندی پیچیده از کیفیت فضاهای عمومی، شرایط عینی محیط و تجربه ادراکی شهروندان است. این پژوهش با هدف تحلیل کمی و یکپارچه الزامات تحقق‌پذیری فضاهای عمومی شادی‌محور و سنجش اثر آن‌ها بر نشاط اجتماعی در شهر شیراز انجام شد. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و همبستگی است و داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه محقق‌ساخته از ۳۸۳ شهروند در پنج فضای منتخب شامل میدان ارم، خیابان عفیف‌آباد، پیاده‌راه سلامت، مجتمع خلیج فارس و پارک کوهستانی دراک گردآوری شد. داده‌ها با استفاده از آزمون‌های آماری فریدمن، رگرسیون چندگانه و تحلیل مسیر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های توصیفی نشان داد که وضعیت کلی ابعاد تحقق‌پذیری در محدوده «متوسط رو به مطلوب» قرار دارد و «بعد ذهنی-معنایی» با میانگین ۳.۳۸ بالاترین جایگاه را در بین ابعاد نه‌گانه دارد. نتایج مدل تحلیل مسیر بیانگر آن است که این بعد با ضریب اثر کل ۰.۸۰۰، قدرتمندترین و تعیین‌کننده‌ترین عامل در پیش‌بینی نشاط اجتماعی است. در مقابل، ابعاد دسترسی‌پذیری، عملکردی و اقتصادی در بافت‌های پرتراکم به دلیل ایجاد ازدحام و نابرابری، اثر منفی بر نشاط اجتماعی داشته‌اند. همچنین اولویت‌بندی شهروندان نشان داد که «تعاملات اجتماعی مؤثر» بالاترین اولویت را دارد، در حالی که «احساس شادی» در فضای شهری به عنوان یک خروجی نهایی در رتبه آخر قرار گرفته است. در نهایت، پژوهش تأکید می‌کند که مدیریت شهری باید از مداخلات صرفاً کالبدی فاصله گرفته و با تمرکز بر ارتقای معنا، حس تعلق و عدالت فضایی، زیرساخت‌های لازم برای پایداری نشاط اجتماعی را فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات