نقش طراحی شهری در پایداری بافت تاریخی شهر تبریز با تاکید برتوسعه حمل و نقل سبز در شهر فشرده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران.

2 گروه معماری، واحد اردبیل دانشگله آزاد اسلامی ، اردبیل، ایران.

10.30480/agm.2026.6267.1056

چکیده

با وجود اهمیت طراحی شهری و نظریه شهر فشرده در بازآفرینی این‌گونه بافت‌ها، پژوهش جامعی که ارتباط هم‌زمان اصول شهر فشرده، حمل‌ونقل سبز و طراحی شهری را در چارچوبی یکپارچه بررسی کند، محدود بوده است. این پژوهش با هدف تبیین نقش طراحی شهری در ارتقاء پایداری بافت تاریخی تبریز، با تأکید بر حمل‌ونقل سبز در چارچوب نظریه شهر فشرده انجام شد. روش تحقیق کمّی و مبتنی بر مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار AMOS بوده و داده‌ها به‌روش نمونه‌گیری هدفمند از ۱۵۰ متخصص گردآوری شد. نتایج تحلیل مسیر نشان داد متغیر «محیط زیست و انرژی» با ضریب استاندارد ۰٫۶۵ (آماره t برابر ۸٫۱۲، سطح معناداری کمتر از ۰٫۰۰۱)، «طراحی شهری» با ضریب ۰٫۶۰ (آماره t برابر ۷٫۴۵، سطح معناداری کمتر از ۰٫۰۰۱) و «دسترسی‌پذیری در حمل‌ونقل سبز» با ضریب ۰٫۵۹ (آماره t برابر ۷٫۲۱، سطح معناداری کمتر از ۰٫۰۰۱) بیشترین تأثیر مثبت را بر پایداری شهری داشتند. همچنین سه مقیاس طراحی شهری شامل مقیاس انسانی (نسبت ارتفاع به عرض معبر حدود ۱ به ۲)، مقیاس یادمانی (حفظ نشانه‌های تاریخی همچون میدان ساعت) و مقیاس هم‌دوستانه (ارتباط بی‌واسطه انسان با فضا) اثر معناداری بر حس تعلق و تعامل اجتماعی داشتند. شاخص‌های طراحی شهری، زیست‌محیطی و حمل‌ونقل سبز به‌عنوان ارکان اصلی احیای بافت‌های تاریخی شناخته شدند. دستاورد اصلی تحقیق، ارائه چارچوب یکپارچه‌ای است که با هم‌افزایی بین اصول شهر فشرده، حمل‌ونقل سبز و طراحی شهری، مبنای سیاست‌گذاری برای ارتقاء کیفیت کالبدی و زیست‌پذیری مناطق تاریخی فراهم می‌کند.

موضوعات