گروه برنامه ریزی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
10.30480/agm.2026.6578.1085
چکیده
مقدمه: استقلال و ظرفیت مالی حکومتهای محلی از الزامات اساسی اداره مؤثر امور شهری است و صرف برخورداری از منابع مالی، بدون اختیار تصمیمگیری و مدیریت آنها، بیانگر استقلال مالی واقعی نیست. در ایران، بخش مهمی از اختیارات درآمدی و مالی شهرداریها تحت تأثیر قوانین و ترتیبات سطوح بالاتر حکومت قرار دارد. هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف ارزیابی استقلال و مدیریت مالی شهرداری تهران و شناسایی ظرفیتها و محدودیتهای نهادی، قانونی و اجرایی مؤثر بر آن، بر اساس چارچوب ارزیابی تطبیقی نهادهای حکمرانی محلی انجام شد. روششناسی: پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر ماهیت تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام گرفت. دادهها از طریق تحلیل قوانین و مقررات، اسناد بودجهای و گزارشهای مالی و مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۱ نفر از کارشناسان حوزههای مالی، بودجه، درآمد، برنامهریزی و مدیریت شهری گردآوری شد. تحلیل دادهها در چهار مرحله شامل انتخاب ۹ زیرمقوله، بررسی اسناد، انجام مصاحبه و تطبیق شواهد با معیارهای هر زیرمقوله و تعیین امتیاز نهایی انجام شد. یافتهها و بحث: یافتهها نشان داد شهرداری تهران در فرآیند بودجهریزی، کنترل هزینهها و دسترسی به منابع استقراضی از ظرفیت نسبی برخوردار است. اما در اختیار ایجاد و اصلاح منابع درآمدی، تعیین پایه و نرخ مالیاتی، وصول برخی منابع و دریافت کامل و بهموقع انتقالات بیندولتی با محدودیت مواجه است. مجموع امتیاز ۹ زیرمقوله، 4.5 از ۱۱ به دست آمد که بیانگر تحقق نسبی استقلال و مدیریت مالی شهرداری تهران است. نتیجهگیری: تقویت استقلال مالی شهرداری تهران صرفاً با افزایش منابع مالی محقق نمیشود، بلکه نیازمند افزایش اختیار تصمیمگیری درباره منابع درآمدی، بهبود شفافیت و دسترسی به اطلاعات مالی و ایجاد سازوکارهای باثبات و قابلپیشبینی برای انتقالات بیندولتی است.
)