تبیین مؤلفه‌های تاب‌آوری اجتماعی در مدیریت توسعه پایدار شهری کلان‌شهر شیراز مبتنی بر رویکرد آمیخته و تحلیل دیمتل فازی

نگین تاجی, سوده; جوزی, سید علی; فرزاد بهتاش, محمد رضا

doi:10.30480/agm.2026.6570.1082

تبیین مؤلفه‌های تاب‌آوری اجتماعی در مدیریت توسعه پایدار شهری کلان‌شهر شیراز مبتنی بر رویکرد آمیخته و تحلیل دیمتل فازی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² استاد، گروه محیط زیست، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

³ استادیار، گروه شهرسازی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.30480/agm.2026.6570.1082

چکیده

مقدمه:
تاب‌آوری اجتماعی به‌عنوان یکی از ارکان توسعه ی پایدار شهری، توانایی جوامع محلی را برای رویارویی، سازگاری و بازیابی در برابر تغییرات و تنش‌های محیطی، اجتماعی و اقتصادی تبیین می‌کند. در کلان‌شهر شیراز، ناهمگونی بافت‌های شهری و تفاوت در سرمایه اجتماعی محلات، ضرورت شناخت دقیق مؤلفه‌های این مفهوم و روابط میان آن‌ها را آشکار می‌سازد
هدف:
هدف پژوهش، شناسایی، تبیین و تحلیل روابط علّی ـ معلولی مؤلفه‌های تاب‌آوری اجتماعی در مدیریت توسعه ی پایدار شهری کلان‌شهر شیراز در سال‌های ۱۴۰۳–۱۴۰۴ است.
روش‌شناسی:
این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی متوالی است. در مرحله کیفی، با مرور نظام‌مند منابع، سنتزپژوهی و تحلیل مضمون، مؤلفه‌های تاب‌آوری اجتماعی در چهار لایهی شناختی، نگرشی، شبکه‌ای و کنشی شناسایی شد. در مرحله کمی، با استفاده از روش دیمتل فازی و بر اساس قضاوت 10 نفر از خبرگان حوزه‌های برنامه‌ریزی شهری، مدیریت شهری، توسعهپایدار، تاب‌آوری اجتماعی و مدیریت بحران، روابط علّی ـ معلولی میان مؤلفه‌ها تحلیل گردید. قلمرو مکانی پژوهش، سه حلقه فضایی و ۹ محله شهر شیراز را در بر می‌گیرد
یافته‌ها بحث:
یافته‌ها نشان می‌دهد اعتماد اجتماعی، آگاهی و دانش بومی و هویت محله‌ای به‌عنوان عوامل اثرگذار، و مشارکت شهروندی و توانمندی جامعه عمدتاً به‌عنوان عوامل اثرپذیر عمل می‌کنند. اعتماد اجتماعی مهم‌ترین عامل علّی و مشارکت شهروندی برجسته‌ترین مؤلفه از نظر مجموع اثرگذاری و اثرپذیری است.
نتیجه‌گیری:
نتایج پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکرد برنامه‌ریزی محله‌محور تأکید دارد؛ به‌گونه‌ای که تقویت اعتماد نهادی، توسعه ی شبکه‌های محلی، در دستور کار مدیریت توسعه ی پایدار شهری شیراز قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها