1
دانشیار، گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران
2
کارشناسیارشد، گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.
10.30480/agm.2026.6498.1065
چکیده
مقدمه: تابآوری در مقیاسهای مختلف، رویکردی نسبتاً متاخر است که بهمنظور پاسخگویی به انواع مخاطرات مطرح شده و هدف اصلی آن است تا با افزایش انعطافپذیری و سازگاری، پتانسیل بازگشت در کوتاهترین زمان ممکن را فراهم کند. هدف پژوهش: هدف این مقاله، ارزیابی عوامل موثر بر ارتقا تاب آوری بافت کالبدی محلات شهری از طریق شناسایی عوامل بافت کالبدی است. به این منظور، از رویکرد تحلیل بافت، که منتخب آن رویکرد تحلیل سیستمی مشتمل بر تار، پود، بند و شبکه است، جهت رسیدن به این هدف استفاده شده است. نمونهی مطالعاتی پژوهش، محلهی بریانک در تهران است که بهدلیل قرارگیری در محدودهی مرکزی و منطقهی ده شهرداری تهران و فرسودگی بافت، قابلیت این بررسی را دارد. روششناسی: روش انجام پژوهش در مبانی نظری و دستیابی به رویکرد منتخب و عناصر بافت کالبدی، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای مبانی نظری این حوزه است. پس از آن با استخراج متغیرهای تابآوری کالبدی بافت در مقیاس محله با بهرهگیری از روش تلفیقی مشتمل بر تحلیل پیکرهبندی مبتنی بر نرمافزار دپثمپ و تحلیل فضایی مبتنی بر استفاده از نرمافزار جی.آی.اس. (به دقت سلولهای 30*30) میزان تابآوری کالبدی بافت محله تحلیل شده است. برای انجام تحلیل فضایی با وزندهی به هر یک از عناصر، و همچنین مقایسهی دودویی عناصر کالبدی موثر در تابآوری با روش ای.اچ.پی. (با بهرهگیری از نظرات 20 متخصص) و استفاده از نرمافزار اکسپرت چویس، اهمیت عناصر کالبدی مشخص شده است. یافتهها و بحث: یافتهها نشان میدهد که تابآوری محلهها به تعامل پیچیده چندین مؤلفه فیزیکی بستگی دارد و نباید به صورت تکبعدی مدنظر قرار گیرد. شبکهی معابر (دسترسی و اتصال)، ریختشناسی شهری (ساختار بلوکها و قطعات) و ویژگیهای ساختمان (کیفیت و مصالح) تعیینکنندهترین عوامل هستند. مطالعهی حاضر با ترکیب تحلیل فضای شهری و سیستم اطلاعات جغرافیایی نشان داد که ارزیابی یکپارچه این سیستمها برای شناسایی دقیق مناطق آسیبپذیر و ارتقای ظرفیت سازگاری محلهها در برابر بحرانها ضروری است. نتیجهگیری:نتایج بررسی نشان داد که عناصری چون معیار عرض و طول محور، تراکم ساختمانی، تعداد طبقات، کیفیت ابنیه، جنس مصالح، دانهبندی قطعات و بلوکها بر تابآوری بافت کالبدی محلات تاثیر دارند.
)