گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران
10.30480/agm.2026.6502.1066
چکیده
با گسترش پیچیدگیهای مدیریت و توسعهی شهری، توجه به حکمروایی طراحی شهری بهعنوان چارچوبی برای ارتقای کیفیت تصمیمگیری، مشارکت ذینفعان و تحقق توسعهی پایدار افزایش یافت. ازاینرو، تبیین ابعاد نظری و مفهومی این رویکرد از اهمیت ویژهای برخوردار شد. هدف این مقاله، تبیین جامع مفهوم حکمروایی طراحی شهری و بررسی مبانی نظری، سیر تحول، ضرورتها، اهداف، اصول و ارزشها، ذینفعان، شاخصهای ارزیابی، ابزارهای تحقق و موانع استقرار آن بود تا چارچوبی منسجم برای شناخت این مفهوم و کاربرد آن در فرآیندهای طراحی شهری ارائه شود. این پژوهش با رویکردی کیفی و به روش مرور نظاممند و تحلیلی انجام شد. دادهها از طریق مطالعهی منابع معتبر داخلی و خارجی، کتابها، مقالات علمی و اسناد تخصصی گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی سازماندهی و تحلیل شدند. سپس مفاهیم و مؤلفههای اصلی حکمروایی طراحی شهری استخراج و در قالب چارچوبی منسجم تبیین شدند. یافتهها نشان دادند که حکمروایی طراحی شهری، فراتر از یک الگوی مدیریتی، چارچوبی مشارکتی برای هماهنگی میان نهادهای دولتی، بخش خصوصی، جامعهی مدنی و شهروندان در راستای ارتقای کیفیت محیط شهری، عدالت فضایی و پایداری است. همچنین یافتهها نشان داد که تحقق حکمروایی طراحی شهری مستلزم تقویت مشارکت عمومی، شفافیت، پاسخگویی، هماهنگی نهادی، بهرهگیری همزمان از ابزارهای رسمی و غیررسمی و رفع موانع ساختاری، مدیریتی و فرهنگی است. بر این اساس، پژوهش حاضر با یکپارچهسازی مبانی نظری و مؤلفههای اصلی حکمروایی طراحی شهری، چارچوبی مفهومی برای شناخت، تحلیل و توسعه این رویکرد در پژوهشها و فرآیندهای طراحی شهری ارائه میدهد.
)