مقدمه: خیابانهای پرتردد شهری، بهدلیل ترافیک سواره، فشار صوتی، ازدحام، آشفتگی بصری، تعارضهای حرکتی و کمبود فضاهای مکث، میتوانند با افزایش استرس ادراک شده و کاهش فرصتهای بازیابی روانی کاربران همراه باشند. هدف پژوهش: پژوهش حاضر با هدف شناسایی ساختار ادراکی استرس و بازیابی روانی و تبدیل یافتههای ادراکی و مکانی به سناریوهای مکانمحور طراحی منظر در بخشی از خیابان شریعتی تهران انجام شد. روششناسی: پژوهش کاربردی، تحلیلی و مبتنی بر رویکرد آمیخته بود. دادهها از طریق مطالعات اسنادی، مشاهدهی میدانی، نقشهنگاری ادراکی و پرسشنامهی پژوهشگرساخته ۲۰ گویهای از ۱۵۰ کاربر گردآوری شد. پایایی گویهها با آلفای کرونباخ 0.894 تأیید شد. برای تحلیل دادهها از تحلیل مؤلفههای اصلی با چرخش واریماکس و خوشهبندی کی- مینز استفاده شد. یافتهها و بحث: نتایج، پنج مؤلفه «بار محیطی- سلامتی»، «بازیابی طبیعتمحور»، «خوانایی، کنترل و امنیت ادراکشده»، «فشار حرکتی و کیفیت حضور اجتماعی» و «تعلق مکانی و کیفیت بصری» را آشکار کرد که در مجموع ۷۶ درصد واریانس را تبیین کردند. مولفهی بار محیطی- سلامتی با سهم 34.36 درصد بیشترین نقش را داشت. آلودگی صوتی، تراکم و سرعت خودروها و کمبود فضای استراحت نیز بالاترین میانگینها را نشان دادند. تحلیل خوشهای سه الگوی متفاوت از تجربهی کاربران را مشخص کرد و تلفیق نتایج آماری با یافتههای مکانی، بخش مرکزی محدوده را در اولویت مداخله قرار داد. نتیجهگیری: بر این اساس، سه سناریوی «منظر بازیابی- پناهگاهی»، «منظر آرام و پویا» و «ترکیبی- تلفیقی» تدوین شد و سناریوی ترکیبی- تلفیقی بهدلیل پوشش جامعتر مولفهها و انطباقپذیری بیشتر با تفاوتهای مکانی، بهعنوان گزینهی پیشنهادی انتخاب شد.
افشانی, الهه و جم, فاطمه . (1404). تدوین سناریوهای طراحی منظر خیابان با هدف کاهش استرس ادراکشده و تقویت ظرفیت بازیابی روانی محیط خیابان (مطالعهی موردی: خیابان شریعتی تهران). هنر مدیریت سبز, 3(1), 29-47. doi: 10.30480/agm.2026.6556.1078
MLA
افشانی, الهه , و جم, فاطمه . "تدوین سناریوهای طراحی منظر خیابان با هدف کاهش استرس ادراکشده و تقویت ظرفیت بازیابی روانی محیط خیابان (مطالعهی موردی: خیابان شریعتی تهران)", هنر مدیریت سبز, 3, 1, 1404, 29-47. doi: 10.30480/agm.2026.6556.1078
HARVARD
افشانی, الهه, جم, فاطمه. (1404). 'تدوین سناریوهای طراحی منظر خیابان با هدف کاهش استرس ادراکشده و تقویت ظرفیت بازیابی روانی محیط خیابان (مطالعهی موردی: خیابان شریعتی تهران)', هنر مدیریت سبز, 3(1), pp. 29-47. doi: 10.30480/agm.2026.6556.1078
CHICAGO
الهه افشانی و فاطمه جم, "تدوین سناریوهای طراحی منظر خیابان با هدف کاهش استرس ادراکشده و تقویت ظرفیت بازیابی روانی محیط خیابان (مطالعهی موردی: خیابان شریعتی تهران)," هنر مدیریت سبز, 3 1 (1404): 29-47, doi: 10.30480/agm.2026.6556.1078
VANCOUVER
افشانی, الهه, جم, فاطمه. تدوین سناریوهای طراحی منظر خیابان با هدف کاهش استرس ادراکشده و تقویت ظرفیت بازیابی روانی محیط خیابان (مطالعهی موردی: خیابان شریعتی تهران). هنر مدیریت سبز, 1404; 3(1): 29-47. doi: 10.30480/agm.2026.6556.1078
)