تحلیل فضایی-استراتژیک دسترسی‌پذیری محله‌ای بر پایه الگوی شهر ۱۵ دقیقه‌ای (مورد پژوهی: محله آقاکبیر و محله ملاصدرا قزوین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران.

2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران.

10.30480/agm.2026.6555.1077

چکیده

مقدمه: الگوی «شهر ۱۵ دقیقه‌ای» با تأکید بر مجاورت، تراکم، تنوع و دیجیتالی‌سازی، در پی بازتعریف رابطه فضا-زمان در زیست روزمره شهروندان است. شهر قزوین به‌واسطه بافت ارگانیک تاریخی و محلات نوساز برنامه‌ریزی‌شده، بستری مناسب برای بررسی تطبیقی ظرفیت انطباق با این رویکرد فراهم می‌کند.
هدف پژوهش: این پژوهش، دسترسی‌پذیری پیاده و ظرفیت انطباق دو محله با ریخت‌شناسی متفاوت در شهر قزوین—آقاکبیر (بافت قدیمی و ارگانیک) و ملاصدرا (بافت جدید و برنامه‌ریزی‌شده)—را با اصول شهر ۱۵ دقیقه‌ای بررسی و راهبردها و پروژه‌های عملیاتی متناسب با هر محله را تدوین می‌کند.
روش‌شناسی: پژوهش در پارادایم اثبات‌گرایی، از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تطبیقی است. دسترسی پیاده به ۱۳ کاربری خدماتی با تحلیل شبکه در آرک جی‌.آی.‌اس. در فواصل ۲۰۰ تا ۸۰۰ متر (معادل ۵ تا ۲۰ دقیقه رفت‌وبرگشت) سنجیده شد. سپس با تحلیل سوآت و ماتریس کیو.اس.پی.ام، موقعیت استراتژیک و اولویت راهبردهای هر محله تعیین شد.
یافته‌ها و بحث: آقاکبیر به‌دلیل ریزدانگی، اختلاط کاربری و پراکنش مویرگی خدمات، دسترسی زمانی سریع‌تری از ملاصدرا دارد، اما با محدودیت کیفیت زیرساخت پیاده و اشغال فضا توسط خودرو مواجه است. ملاصدرا با معابر منظم‌تر، ظرفیت کالبدی بیشتری برای توسعه حمل‌ونقل فعال دارد. آقاکبیر در موقعیت محافظه‌کارانه و ملاصدرا در موقعیت تهاجمی قرار گرفت.
نتیجه‌گیری: ظرفیت انطباق محلات با شهر ۱۵ دقیقه‌ای یکسان نیست و «دسترسی موجود» و «ظرفیت مداخله» دو مفهوم مکمل هستند. در آقاکبیر ارتقای کیفیت پیاده‌روی و در ملاصدرا تکمیل شبکه پیاده و دوچرخه در اولویت است؛ بنابراین شهر ۱۵ دقیقه‌ای نباید استانداردی یکسان برای همه محلات باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

هنر مدیریت سبز
دوره 3، شماره 1
اردیبهشت 1404
صفحه 93-118

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار