بازتعریف حکمرانی فضای سبز شهری در عصر کم‌آبی: واکاوی اهداف، ذی‌نفعان و مرزهای نمایندگی در چند کلان‌شهر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مدیریت صنعتی و فناوری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی، موسسه آموزش عالی الکترونیکی نور طوبی، ایران

10.30480/agm.2026.6427.1063

چکیده

مقدمه: تشدید کم‌آبی، فشار بر منابع آب و نابرابری در دسترسی و کیفیت فضای سبز، الگوی متعارف مدیریت فضای سبز شهری را که عمدتاً بر افزایش سرانه و توسعه کالبدی استوار است، با چالش مواجه کرده و ضرورت بازاندیشی در اهداف، ذی‌نفعان و پاسخگویی نهادی را برجسته ساخته است.
هدف پژوهش: این پژوهش با هدف بازتعریف حکمرانی فضای سبز شهری در عصر کم‌آبی و واکاوی شکاف میان وضعیت موجود و مطلوب در پنج کلان‌شهر تهران، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز انجام شد.
روش‌شناسی: پژوهش با رویکرد کیفی و تفسیری انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۸ خبره گردآوری شد. راهنمای مصاحبه و تحلیل داده‌ها بر مبنای ۱۲ پرسش مرزی سیستم‌های ابتکاری انتقادی در چهار بعد انگیزش، کنترل، دانش و مشروعیت سازمان‌دهی و داده‌ها با تحلیل مضمون بررسی شدند.
یافته‌ها و بحث: تحلیل داده‌ها به شناسایی ۴۰ کد مفهومی انجامید. یافته‌ها نشان داد حکمرانی موجود با غلبه نگاه کمی و پروژه‌محور، تمرکز نهادی، مشارکت محدود ذی‌نفعان، کم‌توجهی به دانش محلی و اجرایی و ضعف شفافیت همراه است. مقایسه بین‌شهری نیز نشان داد با وجود تفاوت در برجستگی مسائل، جهت کلی نقد حکمرانی در پنج شهر مشابه است. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی بر پنج رکن سازگاری با کم‌آبی، عدالت فضایی و اجتماعی، مشارکت مؤثر، دانش چندمنبعی و پاسخگویی نهادی استوار شد.
نتیجه‌گیری: بازتعریف حکمرانی فضای سبز مستلزم گذار از مدیریت فنی و پروژه‌محور به حکمرانی چندذی‌نفعی، عدالت‌محور و پاسخگو است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات